Prawo do obrony

Prawo do obrony jest jednym z najbardziej fundamentalnych praw przysługujących podejrzanemu oraz oskarżonemu w postępowaniu karnym.

Zostało one określone w art. 6 Kodeksu postępowania karnego i obejmuje wszystkie dopuszczalne przez przepisy prawa czynności jakie może podejmować podejrzany lub oskarżony, które zmierzają do odparcia oskarżenia, lub też zmniejszenia swojej odpowiedzialności.

Prawo do obrony określone jest nie tylko w Kodeksie postępowania karnego, ale przede wszystkim w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 42 ust. 2 ), przepis ten stanowi, że każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu), ma również swoje źródła w prawie międzynarodowym – Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych – Każda osoba oskarżona o popełnienie przestępstwa ma prawo, na zasadach pełnej równości, co najmniej do następujących gwarancji:

1. a) otrzymania niezwłocznie szczegółowej informacji w języku dla niej zrozumiałym o rodzaju i przyczynie oskarżenia;

1. b) dysponowania odpowiednim czasem i możliwościami w celu przygotowania obrony i porozumienia się z obrońcą przez siebie wybranym;

1. c) rozprawy bez nieuzasadnionej zwłoki;

1. d) obecności na rozprawie, bronienia się osobiście lub przez obrońcę przez siebie wybranego; do otrzymania informacji, jeżeli nie posiada obrońcy, o istnieniu powyższego prawa oraz posiadania obrońcy wyznaczonego dla niej w każdym przypadku, kiedy interesy sprawiedliwości tego wymagają, bez ponoszenia kosztów obrony w przypadkach, kiedy oskarżony nie posiada dostatecznych środków na ich pokrycie;

1. e) przesłuchania lub spowodowania przesłuchania świadków oskarżenia i zapewnienia obecności i przesłuchania świadków obrony na tych samych warunkach, co świadków oskarżenia;

1. f) korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli oskarżony nie rozumie lub nie mówi językiem używanym w sądzie;

1. g) nieprzymuszania do zeznawania przeciwko sobie lub do przyznania się do winy.

Prawo do obrony obejmuje dwa aspekty: formalny i materialny: prawo do obrony w sensie formalnym obejmuje prawo do korzystania z pomocy obrońcy, natomiast prawo do obrony w aspekcie materialnym obejmuje prawo do przeciwstawianiu się oskarżeniu we wszystkich fazach procesu karnego.

W ramach obrony materialnej wyróżniamy obronę czynną, przez co rozumiemy podejmowanie wszelkich dopuszczalnych prawem czynności zmierzających do swojej obrony, oraz obronę bierną, która polega na możliwości niedostarczania dowodów na swoją niewinność i prawie do milczenia.

Należy pamiętać, że podejrzany (osoba co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub, która została przesłuchana w charakterze podejrzanego) i oskarżony (osoba co do której organ prowadzący postępowanie przygotowawcze zdecydował się wnieść do sądu akt oskarżenia) ma prawo odmówić składania wyjaśnień ,odpowiedzi na poszczególne pytania bez podania powodu, jak również wypowiedzieć się do każdego dowodu ujawnionego w toku postępowania karnego (art. 175 Kodeksu postępowania karnego).

Wymaga również podkreślenia, że na każdym etapie postępowania karnego podejrzany lub oskarżony ma prawo skorzystać z pomocy obrońcy (art. 84 Kodeksu postępowania karnego), którym może być wyłącznie adwokat lub radca prawny (art. 82 k.p.k.)